دیابت نوع 2_چرا و چگونه باید انسولین بزنم؟
مقاومت به انسولین آغازگر روند پیدایش دیابت تیپ 2 در اکثر بیماران دیابتی بزرگسال است. این افراد (کسانیکه دچار مقاومت به انسولین هستند) معمولاً پیش از شروع دیابت دچار چاقی مرکزی (شکم)، تری گلیسرید بالا و یا بی تحرکی هستند. البته عوامل بسیار دیگری هم می توانند در این زمینه دخیل باشند. بدن انسان در واکنش به مقاومت به انسولین، شروع به تولید مقدار بیشتری انسولین می نماید (هیپر انسولینمی). در این فاز سطح قند خون فرد مانند افراد سالم است، اما با گذشت زمان سلول های بتای پانکراس توان طبیعی خود را از دست داده و تولید انسولین کم می شود و زمانی که تعداد سلول های بتای پانکراس نصف شود، مقدار انسولین تولیدی برای تنظیم قند خون کافی نبوده و بدین ترتیب قند خون رو به افزایش می گذارد و بیماری دیابت پدید می آید.
انسولین تراپی موقت چیست؟
در بعضی اوقات مثل بیماری های عفونی و یا استرس های شدید که باعث افزایش موقت قند خون می شوند و یا در زمان هایی مثل بارداری یا اعمال جراحی و یا زمانیکه فرد دیابتی دچار مسمومیت با قند است (Glucose Toxicity) بهتر است بیمار تحت درمان موقت با انسولین قرار بگیرد. بدیهی است پس از پایان این دوران می توان مجدداً درمان با داروهای خوراکی را شروع کرد.
انسولین تراپی دائم چیست؟
مطالعات نشان داده اند که با گذشت 5-10 سال از دیابت، توده ی سلول های مولد انسولین در بدن بحدی کاهش می یابند که برای حفظ سلامت بهتر است برای کنترل بهتر قند خون از انسولین تزریقی کمک بگیریم. در واقع اگر فرد دیابتی ضمن برخورداری از آموزش کافی و رعایت اصول درست غذایی و حفظ فعالیت بدنی مناسب و کافی، علیرغم مصرف داروهای خوراکی نتواند به اهداف درمانی کنترل قند (قند پیش از غذا 120-70، قند پس از غذا کمتر از 180-160و 7-6.5% HbA1c ≤) دست یابد، بهتر است رو به انسولین تزریقی بیاورد.
آندسته از دیابتی هایی که از بیم انسولین، استفاده از آن را به تأخیر می اندازند، مسلماً نه تنها از سلامت کافی برخوردار نخواهند بود، بلکه با استفاده ی دیرتر، بیشتر دچار نوسانات قند خون شده و مشکلات بیشتری نیز خواهند داشت.
گاهی اوقات نیز مشکلاتی مثل عوارض کلیوی، قلبی یا کبدی باعث می شوند نتوانیم از داروهای خوراکی برای بیمار استفاده کنیم و بناچار تنها راه بدون خطر استفاده از انسولین خواهد بود.
چند بار تزریق در روز لازم است؟
اگر بخواهیم برای حفظ سلامت بیشتر انسولین تراپی زودرس را انتخاب کنیم، معمولاً تأمین انسولین پایه کافی خواهد بود که برحسب نوع انسولین مصرفی 3-1 بار تزریق در روز لازم است. اما با پیشرفت بیماری، فرد به تزریق انسولین بولوس (پیش از غذا) نیز نیاز پیدا خواهد کرد. با توجه به شرایط، بیمار به 4-1 بار تزریق در روز نیاز خواهد داشت.
برای تزریق از چه سرنگی باید استفاده کرد؟
سرنگ های انسولین 30، 50 و 100 واحدی هستند. در سرنگ های 30 واحدی می توان انسولین را با دقت 5/0 واحد، در سرنگ های 50 واحدی با دقت 1 واحد و در سرنگ های 100 واحدی با دقت 2 واحد تنظیم کرد. لازم است از سرنگ هایی استفاده کنیم که سوزن آن به سرنگ متصل است و قابلیت جدا شدن ندارد.
آیا ابزار دیگری برای تزریق انسولین وجود دارد؟
بله. امروزه قلم های انسولین متنوعی به بازار آمده اند که حتی قابلیت تزریق 5/0 واحد انسولین هم دارند، گرچه بیشتر آنها با دقت 1 واحد ساخته شده اند. بعضی از این قلم ها یکبار مصرف بوده و با اتمام مخزن انسولین شان باید تعویض شوند ولی برای استفاده از قلم های دائمی لازم است از مخزن مخصوص انسولین (کارتریج) استفاده شود. سوزن این قلم ها مخصوص بوده و معمولاً درد کمتری دارند.
تقسیم بندی انسولین ها بر چه اساسی است؟
اصولاً انسولین بر اساس سرعت جذب و زمان اوج اثر و مدت ماندگاری اثر در بدن تقسیم بندی می شوند.
1. انسولین های سریع الاثر مثل لیسپرو (Lispro) و آسپارت (Novo Rapid) و Glulisine زمان جذب ١۵-۵ دقیقه، اوج اثر ١/۵-٠/۵ ساعت، دوره ی اثر مؤثر ۵-٣ ساعت
2. انسولین های کوتاه اثر مثل رگولار (Regular) زمان جذب ۶٠-٣٠ دقیقه، اوج اثر ٣-٢ ساعت، دوره ی اثر مؤثر ٨-۵ ساعت
3. انسولین های متوسط الاثر مثل ان پی اچ (NPH) زمان جذب ۴-٢ ساعت، اوج اثر ١٠-۴ ساعت، دوره ی اثر مؤثر ١۶-١٠ ساعت
3. انسولین های متوسط الاثر مثل Lente زمان جذب ۴-٣ ساعت، اوج اثر ١٢-۴ ساعت، دوره ی اثر مؤثر ١٨-١٢ ساعت
4. انسولین های طولانی اثر مثل گلارژین یا لانتوس زمان جذب ۴-٢ ساعت، اوج اثر بدون اوج اثر، دوره ی اثر مؤثر ٢۴-٢٠ ساعت
4. انسولین های طولانی اثر مثل Detemir زمان جذب ۴-٢ ساعت، اوج اثر ١۴-۶ ساعت، دوره ی اثر مؤثر ٢٠-١۶ ساعت
انسولین های مخلوط :
1. انسولین انسانی مخلوط 30/70 (لانسولین 30/70)ç 70% ان پی اچ + 30% رگولار ç زمان جذب 60-30 دقیقه، اوج اثر دوگانه ، دوره ی اثر مؤثر 16-10 ساعت
2. آنالوگ آسپارت مخلوط 30/70 (نوومیکس)ç 70% آسپارت متوسط الاثر + 30% آسپارت ç زمان جذب 15-5 دقیقه، اوج اثر دوگانه ، دوره ی اثر مؤثر 16-10 ساعت
3. آنالوگ لیسپرو مخلوط 25/75ç 75% انسولین متوسط الاثر + 25% لیسپرو ç زمان جذب 15-5 دقیقه، اوج اثر دوگانه ، دوره ی اثر مؤثر 16-10 ساعت
4. انسولین انسانی مخلوط 50/50ç 50% ان پی اچ + 50% رگولار ç زمان جذب 60-30 دقیقه، اوج اثر دوگانه ، دوره ی اثر مؤثر 16-10 ساعت
از بین این همه انسولین کدامیک بهتر است؟
هیچکدام!!!!!
در واقع بهترین انسولین برای یک نفر می تواند بدترین انسولین برای نفری دیگر باشد. بهترین انسولین برای هر کس بر اساس وضعیت همان فرد تعیین می شود ولی بطور کلی می توان گفت گران تر شدن انسولین ها نشانه ی بهتر بودن آنها نیست بلکه فقط استفاده از آنسولین های گران قیمت(آنالوگ ها ç تمام انسولین ها بجز رگولار و ان پی اچ) فقط کمی راحت تر است.
انسولین را به کجا باید تزریق کرد؟
محل تزریق انسولین بافت چربی زیر پوست است. بهترین محل ها بترتیب سرعت جذب عبارتند از روی شکم بفاصله ی 2 انگشت دورتر از ناف، پشت بازو، روی ران، و کناره های باسن. دقت کنید، اگر موقع تزریق پوست سفید شود به معنی ورود دارو به داخل پوست است که نشان دهنده ی تکنیک اشتباه تزریق می باشد.
آیا لازم است پس از هر بار تزریق، سرنگ یا سوزن قلم تزریق را عوض کنیم؟
از لحاظ بهداشتی هر بار که تزریق انجام شود بهتر است آنرا تعویض نماییم ولی در عمل کسانیکه بدرستی از سوزن خود استفاده و نگهداری می کنند، بطوریکه سوزن تزریق را بجز پوست محل تزریق با جای دیگری مثل پنبه الکل یا دست یا روی میز و... تماس نمی دهند، تا زمان کند شدن سوزن آز آن استفاده کرده اند. البته بهتر است برای جلوگیری از آلودگی احتمالی و عوارضی مثل لیپو دیستروفی و لیپو هیپرتروفی بیش از 5 بار از یک سوزن استفاده نکنیم.
چگونه می بایست از انسولین خود نگهداری کنیم؟
انسولین های استفاده نشده را در طبقات بالایی درب یخچاال طوری که منجمد نشود نگهداری می کنیم (تا رسیدن تاریخ انقضاء) ولی انسولین در حال استفاده تا یک ماه در دمای معمولی اتاق قابل استفاده است.
آیا لازم است همواره مقدار ثابتی انسولین تزریق شود؟
مسلماً خیر. انسولین مورد نیاز بدن بر اساس مقدار کربوهیدرات دریافتی (غذایی که می خوریم)، میزان و شدت فعالیت بدنی یا ورزش و شرایط خاص مثل بیماری یا استرس روحی یا جسمی و البته وزن بدن تنظیم می شود. برای تعیین مقدار انسولین مورد نیاز لازم است مرتباً قند خون را با دستگاه گلوکومتر اندازه گیری و یادداشت کنیم، و با شرکت در کارگاه های آموزشی در کم و یا زیاد کردن انسولین خود مشارکت نماییم.
تزریق انسولین برای بیمار دیابتی چه عوارضی در پی خواهد داشت؟
عوارض تزریق به دو دسته تقسیم می شوند.
1. عوارض ِ محل تزریق، که بصورت لیپودیستروفی (از بین رفتن چربی زیر پوست) و لیپو هیپرتروفی (برآمدگی چربی در محل تزریق) بروز می کند که با بکارگیری تکنیک های درست و جابجایی محل های تزریق و تعویض به موقع سرنگ انسولین می توان از آنها جلوگیری کرد.
2. عارضه ی افت قند خون که ناشی از تزریق بیش از مقدار مورد نیاز انسولین می باشد.
من در کجا می توانم برای کنترل دیابتم آموزش ببینم؟
خوشبختانه من توانسته ام کارگاه های مناسبی در این زمینه و سایر زمینه های مورد نیاز بیمارانم در مطب خود دایر نمایم، بطوریکه آندسته از بیمارانم که در این کلاس ها آموزش می بینند از کنترل بهتری برخوردارند.البته باید یادآوری نمایم که آموزش بیماران دیابتی می بایست مداوم باشد و در واقع اگر شما بطور منظم با تیم درمانی خود در ارتباط باشید تازه پس از یکسال قادر خواهید بود از مهارت نسبتاً خوبی در زمینه ی کنترل دیابت خود برخوردار شوید.
